You have 0 items in your cart
Svako ko je otvorio košnicu zna za lepljivu smeđu masu koja drži ramove zalepljene za sanduk i miriše na smolu, vosak i med. To je propolis, materija koju pčelari zovu pčelinji lepak i koju naš narod vekovima koristi za grlo, zube, rane i kožu. Na internetu se najčešće traži propolis za kožu, propolis za rane, propolis mast i propolis za bradavice, a u Brđanskim melemima ovaj sastojak ima posebno mesto, jer se nalazi u melemu protiv virusnih bradavica, melemu protiv proširenih vena i u verziji melema protiv hemoroida sa propolisom.
Ime potiče iz starogrčkog jezika. Pro znači ispred, a polis grad, pa bi slobodan prevod glasio odbrana ispred grada. Pčele propolisom sužavaju ulaz u košnicu pred zimu, zatvaraju pukotine kroz koje ulazi hladan vazduh i premazuju zidove ćelija pre nego što matica u njih položi jaja. Kada u košnicu uđe uljez prevelik da bi ga iznele napolje, na primer miš ili puž, pčele ga ubiju i potpuno obmotaju propolisom. Telo se tada ne raspada i ne širi zarazu, već ostaje zarobljeno kao u prirodnom sarkofagu.
Košnica je, uprkos toplini i vlazi u kojoj žive hiljade jedinki, jedno od najčistijih mesta u prirodi. Temperatura u njoj stalno se drži oko 35 stepeni, što je idealna sredina za razvoj bakterija i plesni, a do zaraze ipak retko dolazi. Pčele za to mogu da zahvale upravo propolisu. Ljudi su ovo primetili još u starom Egiptu, gde se propolis koristio pri balzamovanju, a Hipokrat i Aristotel pominju ga kao sredstvo za rane i čireve.
Početkom dvadesetog veka, tokom rata u Južnoj Africi, lekari su mešali propolis sa vazelinom i stavljali ga na rane vojnika. Danas savremena laboratorija potvrđuje da ova smolasta masa sadrži više od trista različitih jedinjenja, od kojih su mnoga snažni antimikrobni i protivupalni agensi.
Napomena struke. Propolis spada među češće uzročnike kontaktne alergije u prirodnoj kozmetici. Osobe koje znaju da su alergične na pčelinje proizvode, peruanski balzam ili smolu četinara moraju biti oprezne. Svaka rana sa znacima infekcije i svaka promena na koži koja brzo raste ili krvari zahteva pregled lekara.
Pčele sakupljače skidaju smolu sa pupoljaka i kore drveća, najviše sa topole, breze, jove, vrbe, divljeg kestena i četinara. Smolu nose u korpicama na zadnjim nogama, a u košnici je mešaju sa voskom i enzimima iz svoje pljuvačke. Zbog toga sastav propolisa zavisi od biljaka koje rastu oko pčelinjaka. Propolis iz Evrope, pa i iz Srbije, spada u takozvani topolov tip, jer mu najveći deo aktivnih materija potiče iz pupoljaka topole.
Prosečan sirovi propolis sadrži oko polovinu smola i balzama, blizu trećine voska, desetak procenata etarskih ulja, oko pet procenata polena i manji deo minerala, vitamina i drugih materija. Aktivni sastojci nalaze se pre svega u smolastom delu, pa se za lekovite namene propolis prečišćava i izvlači, najčešće alkoholom.
Flavonoidi su najvažnija grupa aktivnih materija propolisa topolovog tipa.
Galangin i pinocembrin deluju antibakterijski i protivgljivično, a pinocembrin je jedan od najbolje proučenih prirodnih antifungalnih flavonoida.
Krizin ima izraženo protivupalno i antioksidativno delovanje.
Derivati kvercetina, koje propolis deli sa lukom, zovom i kantarionom, štite ćelije od oksidativnog stresa i jačaju zidove sitnih krvnih sudova.
Kafeinska kiselina i njeni estri, pre svega CAPE, odnosno fenetil estar kafeinske kiseline, smatraju se najjačim protivupalnim sastojcima propolisa. CAPE u laboratorijskim uslovima blokira NF kappa B, jedan od glavnih prekidača koji u ćeliji pokreće zapaljensku reakciju. Kada je taj prekidač isključen, tkivo proizvodi manje materija koje izazivaju otok, bol i crvenilo. Ista grupa jedinjenja ima i antioksidativno i antivirusno delovanje.
Važno je razlikovati kafeinsku kiselinu od kofeina. Uprkos sličnom imenu, u pitanju su potpuno različite materije, a propolis ne deluje stimulativno kao kafa.
Ferulinska, p-kumarinska i cimetna kiselina dopunjuju antimikrobno i antioksidativno dejstvo. Etarska ulja propolisa, u kojima se nalazi i mala količina 1,8-cineola, daju mu prepoznatljiv miris smole i doprinose antiseptičkom delovanju.
Propolis je jedan od najbolje istraženih pčelinjih proizvoda. U laboratoriji deluje na zlatni stafilokok, streptokoke, kandidu i niz drugih mikroorganizama, a posebno je zanimljivo što se kod bakterija teško razvija otpornost na njega, jer propolis napada na više mesta istovremeno.
U jednom kliničkom ispitivanju mast sa propolisom primenjivana je kod osoba sa rekurentnim herpesom na genitalijama i promene su u toj grupi brže zarastale nego kod pacijenata koji su koristili mast sa aciklovirom. Istraživanja na opekotinama pokazala su da propolis podstiče zarastanje uz manje zapaljenja od nekih standardnih preparata sa srebrom. Ovi radovi ne znače da propolis zamenjuje lekove, ali pokazuju da je njegova reputacija u narodnoj medicini imala čvrstu osnovu.
U Brđanskim melemima propolis se nalazi u društvu pčelinjeg voska, pa se u jednoj kutijici sreću dva proizvoda iste košnice. Vosak čini osnovu melema, daje mu čvrstinu i stvara zaštitni film na koži, a propolis unosi aktivne materije. Pošto je i sam propolis delom sastavljen od voska, obe materije se lako povezuju sa maslinovim uljem u stabilnu i ujednačenu masu.
Pčelinji vosak koji se koristi u melemima mora biti bez parafina i posebno prečišćen, kako u njemu ne bi ostali tragovi pesticida, prehrane pčela i sitnih nečistoća iz košnice. Isti kriterijum važi i za propolis, jer sirovi pčelinji lepak može sadržati delove drveta, krila i polena.
U melemu protiv virusnih bradavica terpinen-4-ol iz čajnog drveta i flavonoidi propolisa pokrivaju različite mikroorganizme, pa zajedno daju širok antimikrobni spektar.
Oba ulja donose 1,8-cineol sa antimikrobnim i imunomodulatornim delovanjem, a lavanda dodatno smanjuje bol i ubrzava epitelizaciju.
U melemu protiv hemoroida i melemu protiv proširenih vena limun daje hesperetin, naringenin i kvercetin, bioflavonoide poznate kao vitamin P, koji se prirodno nadovezuju na flavonoide propolisa u zaštiti krvnih sudova.
U melemu za vene escin iz kestena vraća tonus zidu vene, a propolis ga štiti od upale i oksidativnog oštećenja.
Dve najvažnije kožne biljke našeg podneblja, koje zajedno sa propolisom smiruju zapaljenje i podstiču obnovu tkiva.
1. Široko antimikrobno delovanje.
Flavonoidi i fenolne kiseline ometaju razvoj bakterija, gljivica i virusa. Kod virusnih bradavica ovo sprečava da se na mehanički povređenim promenama razviju i bakterijske infekcije.
2. Protivupalno delovanje.
CAPE i krizin gase zapaljenske signale u tkivu, pa se smanjuju otok, bol i crvenilo. Kod hemoroida i proširenih vena ovo je posebno važno, jer svako zapaljenje dodatno oštećuje zid krvnog suda.
3. Antioksidativna zaštita.
Derivati kvercetina i kafeinske kiseline neutrališu slobodne radikale koji vremenom oštećuju ćelije i održavaju upalu.
4. Podrška zarastanju.
Propolis podstiče obnovu kože i u saradnji sa lavandom, nevenom i kantarionom ubrzava prekrivanje oštećenja novim slojem ćelija.
Dejstvo je najjače na mestu primene, a u blažem obliku prenosi se i dalje, jer aktivne materije prolaze kroz kožu u limfotok i krvotok.
Apsolutna kontraindikacija je alergija na propolis, pčelinje proizvode ili bilo koju drugu komponentu melema. Kontaktna alergija na propolis najčešće potiče od estara kafeinske kiseline i može se javiti i kod ljudi koji godinama bez problema jedu med. Pčelari je nekada razviju posle dugogodišnjeg rada sa košnicama, pa se ova pojava u stručnoj literaturi naziva i dermatitis pčelara.
Pre prve šire primene zato obavezno uradite probu. Malu količinu melema nanesite na unutrašnju stranu podlaktice i sačekajte dan ili dva. Ako se pojave crvenilo, svrab ili sitni plikovi, melem sa propolisom nije za vas. Osobe alergične na peruanski balzam i smolu četinara imaju veći rizik od unakrsne reakcije.
Melemi sa etarskim uljima ne smeju doći u dodir sa nosem odojčadi i male dece. Prema podacima proizvođača korisnici nisu prijavili neželjena dejstva, a etarska ulja se u melemima nalaze u zdravstveno bezbednim koncentracijama.
Propolis je materija koju su pčele usavršavale milionima godina da bi zaštitile svoj dom od bakterija, gljivica i virusa. Flavonoidi poput galangina i pinocembrina napadaju mikroorganizme, CAPE i krizin smiruju zapaljenje, a derivati kvercetina čuvaju ćelije i krvne sudove od oksidativnog oštećenja. Istraživanja o herpesu, opekotinama i ranama potvrđuju ono što su stari narodi znali iz iskustva.
U Brđanskim melemima propolis radi zajedno sa pčelinjim voskom iz iste košnice, etarskim uljima i lekovitim biljkama našeg podneblja. Rezultat je nega koja istovremeno štiti, smiruje i obnavlja kožu, uz jedan uslov koji se ne preskače, probu na maloj površini pre prve upotrebe.
